Günümüzde dijitalleşme ile birlikte internet ortamında eserlerin korunması büyük önem kazanmıştır. Fikri hak sahipliği, bir kişinin fikir ürünü olan eserler üzerindeki hukuki haklarını ifade eder ve internet ortamında da geçerlidir. İnternette paylaşılan içeriklerin korunması, izinsiz kullanımın önlenmesi ve hak sahiplerinin mağduriyet yaşamaması açısından fikri hak sahipliği kavramı kritik bir rol oynar. Bu yazımızda, internette fikri hak sahipliği nedir, hakların kapsamı ve korunma yolları, Ankara avukat perspektifiyle detaylı olarak ele alınacaktır.
İnternet, statüsü gereği, sahibi olmayan bir alandır. Bu sebeple de, bu alanının denetlenmesi son derece zordur. Çünkü Internet yapısı gereği özgür bir ortamdır. Internetin özgür karakterini bozmamak, yani bilginin insanlar arasında paylaşımını engellememek gerekir. Bunun yanında Fikrî hak sahiplerinin yaratıcı çabalarının korunması, bu alanda yaratıcı çalışmalarını teşvik edecektir. Ayrıca fikrî ürünlere büyük boyutlarda yatırımlar yapılmaktadır. Özellikle malî hakların güvence altına alınması ile, yatırımların karşılığını alma imkânı doğar.
Fikrî hakların sahiplerine verdiği münhasır hakların güvence altına alınması ile Internetin özgür doğası arasında bir dengenin kurulması bu alandaki tartışmaların odak noktasını oluşturmaktadır. Fikrî haklar kavramı, dar ve geniş anlamda kullanılmaktadır. Dar anlamda fikri haklar, FSEK’te sınırlı şekilde sayılan ilim edebiyat, müzik, güzel sanat ve sinema eserleri, yani telif haklarını, ifade eder. Buna karşılık, geniş anlamda fikrî haklara ise dar anlamda fikrî hakların yanında, sınaî mülkiyet hakları olarak da adlandırılan, patentler, markalar, endüstriyel tasarımlar, faydalı modeller ve diğer türler de dahildir.
Bugün ise, böyle bir ayrım çok fazla kullanılmamakta ve dar anlamda telif hakları ile, geniş anlamda sınaî hakları kapsayacak şekilde “fikrî hak” kavramı kullanılmaktadır. Eser üzerinde fikrî hak, ona kişisel özelliğinin verilmesiyle, yani eserin yaratılmasıyla ortaya çıkar.
FSEK m. 8/1 ‘e göre “Bir eserin sahibi onu meydana getirendir” ifadesi yer almaktadır. Eser birden fazla kişinin katılımı ile oluşturulmuşsa, hak sahibi, onu meydana getirenlerin birliğidir. Internet ortamında meydana getirilen eserler de, birden çok kişinin katılımıyla meydana getirilirse eserin sahibi, onu meydana getirenlerin birliğidir.
Web Sayfası Eser Olarak Korunabilir Mi ?
Çeşitli görüntü, ses, yazı ve şekillerden oluşan Web sayfaları, içeriklerinden bağımsız olarak, kendileri eser niteliği taşıdıkları takdirde, korumadan yararlanır. Web sayfaları değişik türlerdeki eser tiplerinin bir araya gelmesi sonucu oluşan multimedya ürünler niteliğinde olup, veri tabanı olarak kabul edilmektedir. Bu sebeplerle, web sayfası derleme eser olarak koruma kapsamında yer alabilir.
Gerçekten de, derleme eser, birden fazla eserin belli bir plân ve programa çerçevesinde seçilip düzenlenmesiyle oluşturulan ve kendisini meydana getiren içerikten bağımsız eser olarak kabul edilmektedir. Web sayfaları veri tabanı olarak, derleme eser kabul edildiğinden, bu alandaki korumadan bağımsız olarak yararlanabilir
Web Sayfası İçerik Olarak Korunur Mu ?
Web sayfaları, kendileri veri tabanı olarak kabul edilmekle beraber, içerikleri değişik türdeki fikrî ürünlerden oluşur. Bu içerikte bir e-mail, makale, kitap, film, müzik eseri kullanıcılara sunulabilir. Buna “web sayfalarının içeriği (content)” adı verilir. Burada bağımsız olarak, her eser, türüne göre değişik korumalardan yararlanır. Söz konusu koruma niteliği itibarıyla, içerik üzerindeki korumadır
Fikrî hak ihlâlleri, daha çok bu alanda, yani içeriklerde meydana gelmektedir. Burada ihlâller genellikle iki şekilde ortaya çıkmaktadır. Bunlardan birincisi, elektronik yayıncılık olarak adlandırılan ve giderek yaygınlaşan metoddur. Bu metodda, hak sahiplerinin rızası ile meşru bir şekilde web sayfalarında kullanıcıların erişimine sunulan ürünlerin haksız yöntemlerle elde edilmektedir. Söz konusu ihlâl, erişimin üyelik sistemine göre veya belirli bir ücret karşılığı yapılmasını sağlayan sistemin bertaraf edilerek içeriğe gayri meşru erişmek ve bundan karşılıksız yararlanmak şeklinde ortaya çıkmaktadır
İkinci ihlâl metodu ise, hak sahibinin izni dahi olmadan, onu Internet üzerinden
erişime imkânı olacak şekilde ağlara vermektir. Böyle bir halde açık bir şekilde hak sahibinin hakları ihlâl edilmekte, Internetin küresel erişim özelliği ve verilere hızlı bir şekilde dünyanın her yanından erişilme imkânı da göz önüne alındığında, ne oranda büyük bir ihlâl potansiyelinin bulunduğu ortadadır
YARGITAY, 11. HUKUK DAİRESİ, E. 2007/12297, K. 2009/1332, T. 6.2.2009
BAŞKASINA AİT FOTOĞRAFI İNTERNET SİTESİNDE YAYINLAMAK
( Eser Üzerinde Koruma Hakkı – Eser Mahiyetinde Olmayan Her Çeşit Fotoğrafı Nakle
Yarayan Bir Alet Üzerine Tespit Eden Ticari Maksatla Çoğaltan veya Yayan Kimsenin
Çoğaltma ve Yaymayı Engelleme Hakkına Sahip Olduğu )
FOTOĞRAF ÜZERİNDE FİKRİ MÜLKİYET HAKKI
( Kayda Yarayan Bir Vasıta Üzerine Tespit Edilen veya Ticari Olarak Çoğaltılan veya Yayılan Fotoğraf – Davacı Tarafından Çekilip Kendi İnternet Sitesinde Yayınlanan Fotoğrafın Hak Sahipliği Tartışmasız Olduğu )
Davacı vekili, müvekkili tarafından çekilen ve içeriğinde kızının olduğu fotoğrafın
kullanım hakkının müvekkiline ait olduğunu ve kendi web sitesinde yayınlandığını, davalının
izin almaksızın bu fotoğrafı dergisinde ve internet sitesinde kullanmasının eser hakkının ihlali
olduğunu ileri sürerek, 2.000,00 TL tazminatın davalıdan tahsilini talep ve dava etmiştir.
Davalı vekili, müvekkilinin okuyucusu tarafından gönderilen davaya konu fotoğrafın yabancı menşeli bir web sitesinden alındığını ve davacının eser sahibi olmadığını savunarak, davanın reddini istemiştir
Yerel mahkemece, iddia, savunma ve dosya kapsamına göre, davaya konu fotoğrafın hak sahipliğinin belirlenmesi için ileri sürülen deliller üzerinde bilirkişi incelemesi yapılması gerektiği halde verilen kesin süreye rağmen bilirkişi ücretinin yatırılmaması nedeniyle bu delil hakkından vazgeçmiş sayılacağı ve dosyadaki mevcut delillere göre de davanın ispatlanamadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir
Mahkemece davacı tarafa verilen kesin süre, dava konusu fotoğrafın eser niteliği ve davacının eser sahipliğinin belirlenmesi için bilirkişi incelemesi yapılmasına ilişkindir. Bu bakımdan, HMK.nın ilgili maddesine göre kesin olarak tayin edilen süre içerisinde bilirkişi ücreti yatırılmadığından dava konusu fotoğrafın eser ve davacının da eser sahibi olduğunun kanıtlanamadığına ilişkin mahkemenin görüşü isabetlidir
Ancak, davacı tarafça söz konusu fotoğraf eser niteliğinde olmasa dahi, kendisine ait internet sitesinden izinsiz olarak alınarak, davalının internet sitesi ve dergi nüshalarında çoğaltılıp yayınlanmasının haksız rekabet oluşturduğu da iddia edilmiştir.
FSEK’ nın 84/1 ve 3 üncü fıkralarına göre; eser mahiyetinde olmayan her nevi
fotoğrafı nakle yarayan bir alet üzerine tespit eden veya ticari maksatla haklı olarak çoğaltan yahut yayan kimse, aynı fotoğrafın üçüncü bir kişi tarafından aynı vasıtadan faydalanılmak suretiyle çoğaltılmasını veya yayınlanmasını men edebilir. Bu madde ile korunan fotoğrafı
kayda yarayan bir vasıta üzerine tespit eden veya ticari maksatla haklı olarak çoğaltan yahut yayan kimse olup, koruma tespit ve çoğaltma üzerindedir.
Sonuç olarak, internette fikri hak sahipliği, dijital ortamda eserlerin korunması ve hak sahiplerinin mağduriyet yaşamaması açısından büyük önem taşır. Eserlerin izinsiz kullanımı durumunda hukuki yollarla hakların korunması mümkündür. Bu süreçte deneyimli bir Ankara avukat desteği almak, hakların etkin bir şekilde korunmasını sağlar ve olası hukuki ihtilafların önüne geçer. Profesyonel danışmanlık ile internet ortamındaki fikri haklar güvence altına alınabilir.
KAYNAKÇA
1- Internette Fikrî Hakların Korunması Yüksek Lisans Tezi Doğan Kocabey
2- İnternette Fikri Haklar Sorunları Av. Dr. Mustafa Topaloğlu Türk Hukuk Sitesi
3- İnternette Fikir ve Sanat Eserleri Üzerindeki Hakların Korunması Tarık Mete ÇANGA
Uzmanlı Tezi
4- http://www.baltaci.av.tr/yargitay-karari-baskasina-ait-fotografi-internette-yayinlama/
